ทำไมเกษตรกรรายย่อยไม่ได้ประโยชน์ใน FTA ไทย-จีน-ญี่ปุ่น

ก่อนการเจรจา “ความร่วมมือหุ้นส่วนเศรษฐกิจไทย–ญี่ปุ่น" หรือ JTEPA รัฐบาลไทยคาดหวังว่าความตกลงนี้จะเป็นประโยชน์ต่อเกษตรกร โดยเฉพาะสหกรณ์การเกษตรต่างๆที่ส่งออกสินค้าไปยังญี่ปุ่น 

แต่งานศึกษาล่าสุดพบว่า "ความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจไทย – ญี่ปุ่น (JIEPA) ไม่ได้ส่งผลดี ทำให้สหกรณ์การเกษตรไทยส่งออกกล้วยหอมให้กับสหกรณ์ญี่ปุ่นเพิ่มขึ้น" เพราะปัจจัยการลดภาษีไม่ได้เป็นปัจจัยหลักในการเพิ่มการส่งออก เนื่องจากมีปัจจัยอื่นที่สำคัญกว่า เช่น มาตรฐานสุขอนามัย แหล่งผลิตอื่นๆที่สามารถแข่งขันได้มากกว่า ญี่ปุ่นเลือกนำเข้ากล้วยหอมจากฟิลิปปินส์เพราะมีราคาถูกกว่า อีกทั้งญี่ปุ่นก็มีความตกลงเอฟทีเอกับฟิลิปปินส์ (JPEPA) ซึ่งทำให้ประเทศไทยไม่ได้เปรียบจากการลดภาษีของญี่ปุ่นอย่างที่คาดหวังแต่ประการใด

ในกรณีการส่งออกผักและผลไม้ไปยังประเทศจีนก็เช่นเดียวกัน จากการศึกษา โดยศูนย์วิจัยเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบว่า "ความได้เปรียบดุลการค้าของไทยมีแนวโน้มลดลงหลังเปิด FTA โดยก่อน FTA ได้เปรียบดุลการค้า 343 ล้านบาทต่อปี หลัง FTA ดุลการค้าลดลงเกือบทุกปี" 

การเติบโตทางเศรษฐกิจทำคนจีนบริโภคผลไม้เพิ่มขึ้นโดยเฉพาะกล้วยหอม แต่ประเทศไทยก็ไม่ได้ประโยชน์จากความตกลงเอฟทีเอกับจีน เนื่องจากนักลงทุนจีนเลือกที่จะเข้ามาลงทุนเช่าที่ดินในประเทศลาวแล้วผลิตกล้วยหอมส่งออกกลับไปยังประเทศจีน โดย
ไม่จำเป็นต้องนำเข้าจากประเทศไทย

สิ่งที่น่ากังวลคือนักลงทุนจีนเริ่มเข้ามาลงทุนเช่าที่ดินเพื่อปลูกกล้วยในประเทศไทยใกล้พรมแดนติดกับลาวตลอดแม่น้ำโขง

ส่วนกรณีผลไม้หลายชนิดที่จีนมีข้อจำกัดไม่สามารถปลูกได้หรือต้องใช้ระยะเวลานานกว่าในการลงทุนทำการผลิตเอง พ่อค้าจีนเลือกที่จะเข้ามาดำเนินการจัดซื้อผลผลิตในประเทศไทยเอง ดังที่เกิดขึ้นในกรณีลำไย ลิ้นจี่ ทุเรียน และกำลังขยายไปสู่สินค้าเกษตรอื่นๆ 

การเข้ามาปลูกกล้วยหอมหรือทำเกษตรในประเทศไทยของคนต่างชาติ เป็นการกระทำที่ผิดพ.ร.บ.ประกอบธุรกิจคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 เพราะการทำนา ทำไร่ หรือทำสวน อยู่ในบัญชีหนึ่ง เป็นธุรกิจที่ไม่อนุญาตให้คนต่างด้าวประกอบกิจการด้วยเหตุผลพิเศษ ส่วนการเข้ามารับซื้อผลผลิตทางการเกษตรเป็นกิจการที่อยู่ในบัญชี 3 ซึ่งเป็นธุรกิจที่คนไทยยังไม่มีความพร้อมที่จะแข่งขัน

ข้ออ้างในการทำเอฟทีเอในกรอบการเจรจาต่างๆ ที่บอกว่าเกษตรกรจะได้ประโยชน์จึงต้องฟังหูไว้หู และมีเงื่อนไขต่างๆมากมาย และหากจะเกิดผลประโยชน์ใดๆที่เกี่ยวกับภาคเกษตร กลุ่มที่จะได้ประโยชน์มักจะเป็นธุรกิจการเกษตรขนาดใหญ่มากกว่าเกษตรกรรายย่อยเสมอ 

อ่านรายละเอียดเกี่ยวกับการศึกษาและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับความตกลงเอฟทีเอในกรณีผักและผลไม้ได้จาก

  • ความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจไทย-ญี่ปุ่น (JTEPA)กับการส่งออกกล้วยหอมของสหกรณ์การเกษตรไทย โดย วิเชียร แท่นธรรมโรจน์ (2557) สถาบันการต่างประเทศเทวะวงศ์วโรปการ กระทรวงการต่างประเทศ
  • การศึกษาการขยายตลาดผลไม้สดไทยไปยังสาธารณรัฐประชาชนจีน ภายใต้การเปิดเขตการค้าเสรีไทย-จีน เสนอต่อสานักงานเศรษฐกิจการเกษตรโดย ศูนย์วิจัยเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะ เศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (2555)
เนื้อหา: