สาแหรกของพืชสกุลส้ม

พืชชนิดนี้มีแหล่งกำเนิดอยู่ในประเทศไทยและประเทศโดยรอบนี่เอง โดยส้มโอยังเป็นบรรพบุรุษของส้มอีกหลายชนิดอีกด้วย

ในโพสต์นี้จะพาไปรู้จักกับพืชในสกุลส้ม (Citrus spp.) ซึ่งที่จริงแล้วมีความหลากหลายมากๆ แม้แต่ในหมู่นักพฤกษศาสตร์ยังถกเถียงกันและยังไม่มีข้อยุติทั้งหมดเกี่ยวกับการจำแนกชนิดของส้มรวมทั้งแหล่งกำเนิดของมัน

แต่การศึกษาทางด้านพันธุศาสตร์ทำให้สามารถช่วยให้เข้าใจเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดและพัฒนาการของส้มแต่ละชนิด/สายพันธุ์มากขึ้น โดยเบื้องต้นทำให้เข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้นว่า ชนิดพันธุ์ดั้งเดิมของพืชสกุลส้มมีชนิดหลักๆอยู่ 5 ชนิด ได้แก่

1. ส้มโอ (Citrus maxima) ซึ่งมีแหล่งกำเนิดในประเทศไทยและเพื่อนบ้านในแผ่นดินใหญ่ของคาบสมุทรอินโดจีน

2. ส้มแมนดารินสายพันธุ์ดั้งเดิม (Citrus reticulata]) มีแหล่งกำเนิดในเอเชียตะวันออก

3. มะงั่วหรือมะนาวควาย หรือส้มโอมือ (Citrus medica) แหล่งกำเนิดน่าจะอยู่ในเอเชียใต้ โดยส้มโอมือมาจากการกลายพันธุ์ของมะงั่วอีกที

4. ส้มมิครานธา (Citrus micrantha) รูปร่างคล้ายมะกรูด แหล่งกำเนิดอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งประเทศไทย คนไทยสมัยก่อนเรียกว่ามะกรูดหวาน

5. ส้มเปลือกหวานหรือส้มกิมจ๊อ "กัมควอท" ส้มชนิดนี้ยังถกเถียงกันยังไม่ยุติว่าเป็นสกุลเดียวกับ Citrus หรืออยู่ในสกุล Fortunella แต่การศึกษาทางพันธุศาสตร์พบว่าพืชชนิดนี้เป็นแหล่งกำเนิดส้มอีกหลายชนิด

จากแผนภาพจะเห็นว่า มะนาวคือส้มชนิดหนึ่งที่เกิดจากการผสมข้ามชนิดระหว่างมะงั่วกับส้มมิครานธา โดยแหล่งกำเนิดและการกระจายพันธุ์ของมะนาวก็อยู่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นี่เอง

ส่วนมะกรูด จากการศึกษาทางพันธุกรรมคล้ายกับมะนาวประมาณ 75% และใกล้ชิดกับส้มมิครานธามาก

ส้มซ่า เป็นลูกผสมระหว่างส้มโอกับส้มแมนดาริน และเลมอนเป็นลูกผสมระหว่างมะงั่วกับส้มซ่า

ส้มแมนดารินซึ่งปัจจุบันถูกปลูกในพื้นที่จำนวนมากทั่วโลกนั้น ที่จริงแม้แต่ต้นกำเนิดที่เรียกว่า Pure Mandarin นั้นก็มีพันธุกรรมของส้มโอผสมอยู่ และตลอดวิวัฒนาการของส้มชนิดนี้มีการถ่ายทอดพันธุกรรมจากส้มโอเกิดขึ้นเป็นระยะตามแผนภาพการศึกษาทางพันธุศาสตร์ ส้มเขียวหวาน ส้มโชกุน ที่เรารู้จักกันดีก็เป็นสายพันธุ์ของส้มแมนดาริน (Citrus reticulata)

ส่วนส้มหวาน (Sweet orange) เช่น ส้มเช้ง ส้มเกลี้ยง นั้นกลายพันธุ์มาจากส้มแมนดาริน โดยเกรพฟรุ๊ตซึ่งเป็นที่นิยมมากเช่นกันในปัจจุบัน เป็นลูกผสมระหว่างส้มแมนดารินกับส้มโออีกที เป็นต้น

ปัจจุบัน ประเทศไทยปลูกส้มโอประมาณ 200,000 ไร่ ส้มเขียวหวานและมะนาวใกล้เคียงกันประมาณชนิดละ 100,000 ไร่

การปลูกส้มเขียวหวาน ประสบปัญหาสำคัญจากการระบาดของศัตรูพืช การใช้สารเคมีในปริมาณมากและยังไม่สามารถควบคุมได้จนอยู่ในระดับที่ปลอดภัย

ส้มโอ มีศักยภาพทั้งในการผลิต การบริโภคภายในและการตลาดในต่างประเทศแต่ยังไม่มียุทธศาสตร์อะไรที่ชัดเจน

ส่วนพืชในสกุลส้มอื่นๆแทบไม่มีข้อมูลสถิติอะไรที่สำคัญ ซึ่งสะท้อนการให้ความสำคัญต่อการพัฒนาเรื่องนี้ของรัฐและสถาบันทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง ทั้งๆที่ประเทศไทยควรมียุทธศาสตร์การพัฒนาระบบเกษตรกรรมและอาหารที่ให้ความสำคัญเป็นหลักต่อพืชอาหาร โดยเฉพาะอย่างยิ่งไม้ผลเมืองร้อน ไม่ใช่การส่งเสริมการปลูก วิจัย และใช้งบประมาณสนับสนุนมหาศาล กับพืชอายุสั้นที่ผลิตเป็นวัตถุดิบราคาถูกเหมือนที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน

เนื้อหา: 
Tags: